Nadal główną przyczyną powstawania pożarów jest działalność prowadzona przez człowieka. Szacuje się, że tzw. „czynnik ludzki” odpowiedzialny jest za ok. 66 % wszystkich pożarów powstających każdego roku na naszej planecie.

Niepokojącym zjawiskiem jest częste wykorzystywanie przez człowieka ognia do realizacji zbrodniczych czynów. Z badań statystycznych wynika, że podpalenia w wielu państwach, w tym również i w Polsce, są nadal dominującą przyczyną pożarów. Przy pomocy ognia przestępcy zacierają ślady zbrodni, kradzieży, nadużyć finansowych etc. Czasami realizują inne cele, jak chociażby wzniecając pożar zaspakajają swoje ukryte potrzeby seksualne. Pożary wzniecane są również przez osoby o niskim poczuciu własnej wartości. Osoby te po wywołaniu pożaru aktywnie uczestniczą w akcji ratowania ludzi i mienia, co daje im okazję do zwrócenia na siebie uwagi w lokalnym środowisku.

Pomimo rozwoju nauki oraz technologii nadal ustalanie przyczyn pożarów należy do jednych z najtrudniejszych czynności procesowych i najtrudniejszych badań kryminalistycznych. Dowody i ślady wskazujące na okoliczności powstania i następnie rozprzestrzenienia się pożaru, oraz mogące przyczynić się do ujawnienia sprawcy, są niszczone w pierwszej kolejności przez ogień. Kolejny etap niszczenia dowodów ma miejsce podczas gaszenia pożaru przez jednostki straży pożarnej. Dalej, dowody i ślady ulegają niszczeniu bezpośrednio po zakończeniu działań ratowniczo-gaśniczych, w trakcie prac zabezpieczających pogorzelisko oraz nieprofesjonalnie prowadzonych wstępnych oględzin miejsca pożaru. I wreszcie ostatni etap niszczenia dowodów często ma miejsce na etapie niewłaściwego ich zabezpieczenia (przechowywania) do czasu wykonania badań oraz podczas samych badań, które nie uwzględniają specyfiki próbek pobranych z pogorzeliska. Z tego względu wszelkie działania podejmowane w związku z pożarem oraz ustaleniem okoliczności jego powstania wymagają dobrego przygotowania, staranności oraz współpracy ze strony wszystkich służb państwowych odpowiedzialnych za bezpieczeństwo.

Nowe zagrożenia pożarowe pojawiające się wraz z nowymi technologiami oraz zmianami w sytuacji społecznej, politycznej i gospodarczej państw i regionów świata w ostatnich latach stały się faktem. Wystarczy tylko wspomnieć o zagrożeniach płynących z szerokiego stosowania we wszystkich sferach naszego życia materiałów polimerowych, zagrożeniach terrorystycznych czy nowych metodach wyłudzania ubezpieczeń przy użyciu ognia przez nieuczciwych przedsiębiorców oraz zorganizowane grupy przestępcze. W pierwszym przypadku – wszechobecne polimery – są źródłem zagrożeń toksycznych podczas spalania w pożarze oraz wysokoenergetycznym źródłem mającym wpływ na dynamikę rozwoju pożaru. W drugim przypadku – zagrożeń terrorystycznych – jak się okazuje, skrajne ugrupowania ekstremistyczne doskonale potrafią wykorzystać słabości systemu bezpieczeństwa pożarowego do osiągania swoich zbrodniczych celów. W trzecim przypadku – wyłudzeń odszkodowań od towarzystw ubezpieczeniowych z wykorzystaniem ognia.

W dniach 17 – 19 czerwca 2026 odbyły się kolejne bardzo merytoryczne warsztaty szkoleniowe FIW-32/2026 pt.: Podstawy badania przyczyn pożarów #2 –Część druga szkolenia w zakresie prowadzenia oględzin. Tym razem przy współpracy ze Szkołą Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu oraz wykorzystaniu zaplecza poligonowego zorganizowano część praktyczną. Uczestnicy szkolenia pracowali w grupach 4-5 osób wykonując metodyczne oględziny, materiał poglądowy oraz badanie pogorzelisk. W dalszej części zostały opracowane raporty końcowe i ich prezentacja w zakresie ustalonych przyczyn poszczególnych epizodów zdarzeń. W warsztatach zapewniono szereg wykładów wprowadzających do tematyki oraz teorii związanej z postępowaniem w sprawach o pożary. Grono instruktorów dokonywało ciągłego wsparcia przy realizacji zadań.

Zgodnie z założeniami Warsztaty były poświęcone fundamentalnym zagadnieniom badania przyczyn pożarów. Takie formy szkolenia dedykowane są do wszystkich biegłych, ekspertów oraz likwidatorów szkód, którzy mierzą się z badaniem przyczyn pożarów. Tym razem wróciliśmy do podstaw tej trudnej dziedziny.

Uczestnik szkolenia został przygotowany:

1) w sferze poznawczej do:

• określenia wielkości pożaru oraz jego oddziaływania w zakresie kodeksowym,
• oceny wpływu wysokich temperatur na jakościowe i ilościowe zmiany właściwości materiałów,
• oceny śladów powstałych po pożarze,
• umiejętności oceny obszaru powstania pożaru,
• umiejętności dokumentowania miejsca pożaru techniką foto i video,
• podstawowej wiedzy z zakresu czynności procesowych w sprawach o pożary,
• oceny roli świadków w postępowaniu procesowym,
• umiejętności zebrania dokumentacji niezbędnej do opiniowania.

2) w sferze praktycznej:

• organizowania grupy do przeprowadzenia czynności oględzinowych miejsca pożaru,
• oceny zachowania się materiałów i konstrukcji budowlanych podczas pożarów,
• zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego urządzeń i instalacji, budynków, obiektów i terenów, zasady ewakuacji ludzi i mienia,
• umiejętności weryfikowania hipotez o przyczynie powstawania pożaru,
• interpretacji rozwoju pożaru i rozprzestrzenianie się ognia,

3) w sferze motywacyjnej:

• wykonywania czynności eksperta/biegłego zgodnie z zasadami etyki dochodzeniowo-śledczej,
• odpowiedzialności za bezpieczeństwo swoje i innych.

Organizatorzy warsztatów FIW-32/2026 składają serdecznie podziękowania dla: wszystkich prelegentów i instruktorów, za przygotowanie merytorycznych oraz ciekawych prezentacji i wykładów. Szczególne podziękowania kierujemy do Kierownictwa Szkoły Aspirantów PSP w Poznaniu za pomoc i wsparcie w przygotowanie Warsztatów oraz udostępnienie poligonu.

Opracował: Tomasz Wiśniewski
Foto: Archiwum PTEDP