Polskie Towarzystwo Ekspertów Dochodzeń Popożarowych

NFPA 1033 – Standard for Professional Qualifications for Fire Investigator

NFPA_1033_2009Norma NFPA 1033 określa standard wymagań, jakie powinna spełniać osoba opiniująca dla organów procesowych w USA w sprawach o pożary. Historia normy sięga lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy to w maju 1977 roku zostało opublikowane pierwsze wydanie normy NFPA 1031: Professional Qualifications for Fire Inspector; Fire Investigator; and Fire Prevention Education Officer, w której określono minimalne wymagania (JPR – Job Performance Requirements) dla stanowisk inspektora pożarowego, inspektora ds. dochodzeń popożarowych oraz dla oficera ds. edukacji prewencyjnej. Norma była jedną z kilku, które powstały w tamtym okresie czasu w wyniku prac realizowanych przez Państwową Radę ds. Kwalifikacji (National Qualification Board), polegających na usystematyzowaniu wymagań kompetencyjnych na stanowiskach w zawodowej straży pożarnej. Po raz pierwszy określono minimalne wymagania kwalifikacyjne dla stanowisk strażaka (Fire Fighter), oficera pożarowego (Fire Officer), instruktora (Fire Service Instructor) oraz inspektora (Fire Inspector) i śledczego ds. dochodzeń popożarowych (Fire Investigator). W latach późniejszych z normy NFPA 1031 wyodrębniono wymagania dla śledczego ds. dochodzeń popożarowych, które po raz pierwszy opublikowano w wyodrębnionej normie NFPA 1033 w czerwcu 1987 roku. Kolejne, uzupełnione i zaktualizowane wydania, ukazywały się w latach 1993, 1998, 2003 i 2009. Następna aktualizacja planowana jest na rok 2014.

Z chwilą opublikowania w roku 1992 pierwszego wydania normy NFPA 921: Guide for Fire and Explosion Investigations, dokonano również istotnej zmiany w normie NFPA 1033 polegającej na wprowadzeniu odniesień do tekstu normy NFPA 921. Najważniejszą zmianą było wskazanie normy NFPA 921 jako podstawowego źródła informacji technicznej o zasadach prowadzenia dochodzeń popożarowych. Tym samym od roku 1992, odrębne do tego czasu normy, rozpoczęły funkcjonowanie jako dwa ściśle powiązane ze sobą „siostrzane” dokumenty, wyznaczając nowe podejście w organizacji dochodzeń popożarowych i wymogów stawianych ekspertom ustalającym przyczyny powstawania pożarów. Warto w tym miejscu zauważyć, że wdrożenie norm NFPA 1031, następnie NFPA 1033 i NFPA 921 dały podstawę do uruchomienia w USA programów szkoleń oraz certyfikacji ekspertów zajmujących się ustalaniem przyczyn powstawania pożarów. Szkolenia eksperckie dla osób pracujących w sektorze prywatnym oraz publicznym, takie jak CFEI (Certified Fire and Explosion Investigator), CFII (Certified Fire Investigator Instructor), CFVI (Certified Vehicle Investigator) organizowane są od roku 1982 przez stowarzyszenie NAFI – National Association of Fire Investigators oraz szkolenia CFI (Certified Fire Investigator) i FIT (Fire Investigation Technician) od roku 1986 przez IAAI – International Association of Arson Investigators. Program szkoleń odpowiada zakresowi wiedzy i kompetencji, które musi posiadać osoba pragnąca być certyfikowanym ekspertem.

W kolejnych latach wraz z rozwojem nauki i techniki w obszarze badań przyczyn pożarów pojawiały się kolejne aktualizacje normy NFPA 1033. W roku 2003 dostosowano układ normy do przyjętego dla wszystkim norm NFPA szablonu.

Istotne zmiany merytoryczne wniosło wydanie NFPA 1033-2009, zatwierdzone do stosowania w dniu 18 lipca 2008 roku. Najważniejszą poprawką wniesioną do tego wydania było wpisanie nowego ustępu 1.3.8, w którym po raz pierwszy enumeratywnie wymieniono działy wiedzy, które musi opanować ekspert w ramach kształcenia kursowego realizowanego na uczelniach wyższych (post-secondary education-level). W znaczącym zakresie zmieniło ono zakres wiedzy eksperckiej wymaganej od certyfikowanego śledczego popożarowego. Wiedza ta obejmuje obecnie trzynaście działów, których znajomość ekspert powinien nie tylko wykazać od strony praktycznej, ale również udokumentować stosownymi zaświadczeniami i dyplomami. Są to:

  1. Nauka pożarnicza (Fire Science)
  2. Chemia pożaru (Fire Chemistry)
  3. Termodynamika (Thermodynamics)
  4. Termometria (Thermometry)
  5. Dynamika pożaru (Fire Dynamics)
  6. Dynamika wybuchu (Explosion Dynamics)
  7. Komputerowe modelowanie rozwoju pożaru (Computer Fire Modeling)
  8. Dochodzenie popożarowe (Fire Investigation)
  9. Analiza rozwoju pożaru (Fire Analysis)
  10. Metodologia w dochodzeniu popożarowym (Fire Investigation Methodology)
  11. Technologia w dochodzeniu popożarowym (Fire Investigation Technology)
  12. Materiały niebezpieczne (Hazardous Materials)
  13. Analiza błędów i narzędzia analityczne (Failure Analysis and Analytical Tools).

Ponadto zgodnie z zapisami w normie, która ma charakter obligatoryjny, ekspert zobowiązany jest do ciągłej aktywności w zakresie uaktualniania wiedzy specjalistycznej oraz ustawicznego podnoszenia kwalifikacji. W rozdziale I, ust. 1.3.7 normy NFPA 1033-2009 zobowiązano ekspertów do bieżącej aktualizacji wiedzy z zakresu metodologii dochodzeń popożarowych, prewencji oraz przepisów pożarowych poprzez ciągłe uczestnictwo w warsztatach, seminariach oraz publikację artykułów w profesjonalnych magazynach i wydawnictwach związanych z ochroną przeciwpożarową.

Poprzeczka została podniesiona bardzo wysoko, co spotkało się z krytycznymi uwagami ze strony środowiska ekspertów, którzy po wprowadzeniu normy do stosowania, z dnia na dzień utracili kompetencje do występowania przed sądami w USA. Temat ten był między innymi przedmiotem gorącej dyskusji podczas sympozjum pod hasłem „International Symposium on Fire Investigations Science and Technology – ISFI 2010”, zorganizowanego we wrześniu 2010 r. na Uniwersytecie Maryland w Hyattsville pod Waszyngtonem. Eksperci wyrazili pogląd, że nie zagwarantowano im czasu na uzupełnienie kwalifikacji zgodnie z wymogami ust. 1.3.8, co w licznych sytuacjach spowodowało, że nie mogli przygotowywać opinii dla organów procesowych do czasu uzupełnienia kwalifikacji.

Nowe poprawki wniesione do normy NFPA 1033-2009 zaowocowały kolejną zmianą jakościową w zakresie przygotowania ekspertów do pracy w charakterze śledczego ds. dochodzeń popożarowych. Z chwilą wprowadzenia zapisów w rozdziale 1 ust. 1.3.8, o kwalifikacjach eksperta przestały decydować takie czynniki jak staż ekspercki, ilość wykonanych ekspertyz, ilość wystąpień przed sądem, czy też ilość godzin spędzonych na szkoleniu. Głównym miernikiem odpowiedniego przygotowania eksperta stał się natomiast poziom udokumentowanej wiedzy z zakresu trzynastu działów enumeratywnie wymienionych w normie NFPA 1033.

Wprowadzenie nowych obszarów wiedzy wymaganej od osób zajmujących się dochodzeniami popożarowymi spowodowało, że eksperci którzy nie mieli wymaganych zgodnie z nową normą szkoleń stracili status „certyfikowanego” eksperta w sprawach prowadzonych przez sądem. Aby utrzymać ten status konieczne jest w ich przypadku uzupełnienie wiedzy w jednym z licznych ośrodków kształcenia ustawicznego  zlokalizowanych przy uczelniach wyższych i uniwersytetach. Ośrodki te oferują szeroki wachlarz kursów specjalistycznych lub uczestnictwo w konferencjach szkoleniowych. Konferencje, w których udział daje możliwość recertyfikacji posiadanych uprawnień eksperckich organizowane są corocznie, lub nawet kilka razy w roku, przez NAFI oraz IAAI. Oprócz tego udział w innych konferencjach, tematycznie związanych z dochodzeniami popożarowymi oraz ochroną przeciwpożarową, również może być wystarczający do spełnienia warunku dotyczącego ciągłego aktualizowania wiedzy eksperckiej. Do takich prestiżowych i uznanych za wystarczającą formę potwierdzającą realizację doskonalenia zawodowego i bieżącego uzupełniania wiedzy eksperckiej zaliczają się np. konferencja ISFI – International Symposium on Fire Investigation Science & Technology oraz konferencja F&M – Fire and Materials. W USA osoby ubiegające się o posadę eksperta ds. dochodzeń popożarowych, lub eksperci praktykujący, mogą zdobywać oraz uzupełniać swoje kwalifikacje w blisko 400 ośrodkach zlokalizowanych głównie przy uczelniach wyższych, uniwersytetach oraz instytutach naukowych, które oferują liczne kursy specjalistyczne z dziedzin związanych z pożarnictwem.

Opracował: P. Guzewski

 

Spis treści (wydanie 2009):

Chapter 1 Administration
1.1. Scope
1.2. Purpose
1.3. General

Chapter 2 Referenced Publications
2.1. General
2.2. NFPA Publications. (Reserved)
2.3. Other publications
2.4. References for Extracts in Mandatory Sections. (Reserved)

Chapter 3 Definitions
3.1. General
3.2. NFPA Official Definitions
3.3. General Definitions

Chapter 4 Fire Investigator
4.1. General
4.2. Scene Examination
4.3. Documenting the Scene
4.4. Evidence Collection/Preservation
4.5. Interview
4.6. Post-Incident Investigation
4.7. Presentations
Annex A Explanatory Material
Annex B Explanation of the Standard and Concepts of JPRs
Annex C Informational References
Index

Praca zbiorowa, NFPA 1031-2009: Standard for Professional Qualifications for Fire Investigator, National Fire Protection Association, Quincy, MA, 2009, cena 32 USD